آموزش منضبط بودن به کودک

آیا والدینی وجود دارند که تاکنون برایشان پیش نیامده باشد که در یک زمان هم نسبت به نوپایشان احساس عشق کاملِ و بی‌چون و چرا کنند و هم احساس نارضایتی و عصبانیت؟ کوچولوهای مورد علاقه ما اعصاب ما را تست می‌کنند، چون آن‌ها در این سن همه مرزهای اطراف خود را مورد آزمایش قرار می‌دهند. هر روزی که می‌گذرد آن‌ها به تدریج به مهارت‌ها و قابلیت‌های جدیدی تسلط پیدا می‌کنند، شیرین کاری‌های جدیدی را انجام می‌دهند و در عین حال برای استفاده از این مهارت‌ها هیجان زده و مضطرب هستند. گاهی اوقات کنترل رفتار کودکان نوپا، کار بسیار سختی به نظر می‌رسد، اما در هر صورت باید انجام شود؛ وضع مقررات و حد و مرزهایی برای نوپا، در این سن یعنی در زمانی که کودک یاد می‌گیرد کدام رفتار‌ها قابل قبول هستند، از بروز اشتباهات و مشکلات بزرگ‌تر در آینده جلوگیری می‌کند. در اینجا روش‌هایی وجود دارند که به شما کمک می‌کنند کودکتان را به مسیری درست هدایت کنید.

ثبات رأی داشته باشید

وقتی می‌خواهید کودکتان را منضبط بار بیاورید، بسیار مهم است که دارای ثبات رأی باشید و رفتارهای متناقضی را از خود نشان ندهید. هنگامی که والدین نسبت به قوانینی که وضع کرده‌اند، پایبندی و ممارست نشان نمی‌دهند، کودکانشان نیز این کار را نمی‌کنند. برای مثال، اگر شما به نوپایتان بگویید پیامدِ رفتار بد او توقف بازی خواهد بود، در صورتی که او رفتار بدی انجام داد، واقعاً بازی را متوقف کرده و قانونتان را اجرا کنید. تنها قانون‌هایی را وضع نمایید که قادر به اجرای آن‌ها باشید. تهدید‌های تو خالی و تهی، صلاحیت شما را زیر سؤال می‌برند. فراموش نکنید که کودکان با تماشای رفتار بزرگسالان، خصوصاً والدینشان، آن رفتار‌ها را یاد می‌گیرند؛ بنابراین اطمینان حاصل کنید که رفتارتان الگوی مناسبی برای کودکتان است. وقتی از کودکتان می‌خواهید اسباب بازی‌هایش را جمع کند، اگر خودتان نیز وسایلتان را از روی زمین و تخت جمع آوری و مرتب کنید، این درخواستان اثر قوی تری بر کودک شما خواهد گذاشت.

وسایل وسوسه کننده را از دسترس کودک خارج کنید

تا کنون متوجه شده‌اید که کودکتان می‌خواهد به جست‌و‌جو و اکتشاف دنیا بپردازد. نوپایان به طور طبیعی بسیار کنجکاو هستند، بنابراین عاقلانه به نظر می‌رسد که وسایل وسوسه انگیزی مانند تلویزیون، تلفن، وسایل ویدئویی و همچنین وسایلی مانند زیورآلات، دکمه‌ها و هر آنچه که کودک می‌تواند آن را در دهان خود بگذارد و خطر خفگی داشته باشد، دور از دسترس او نگه دارید. همیشه مواد تمیز کننده و دارو‌ها را در مکانی امن و دور از دسترس کودک نگه داری کنید.

ذهن کودک را به سمت فعالیت دیگری منحرف کنید

اگر کودک پر جنب و جوش شما، می‌خواهد با شی ای خطرناک یا غیر قابل قبولی بازی کند، به آرامی بگویید «نه»، سپس کودکتان را از آن محل به جای دیگری ببرید و یا ذهن او را به سمت فعالیت دیگری منحرف کنید. بسیار مهم است که کودک را نزنید (سیلی، پشت دست زدن و...)؛ در این سن تقریباً غیر محتمل است که کودکان بتوانند بین تنبیه بدنی و رفتارشان رابطه برقرار کنند. وقتی به پشتِ کودک خود می‌زنید، تنها این پیام را به او منتقل می‌کنید که اشکالی ندارد اگر هنگام عصبانیت کسی را بزنید. انجمن روانپزشکان آمریکا، کتک زدن را، هر چند که بسیار آهسته باشد، منع می‌کنند؛ این عمل مؤثر نیست در حالی که اعمال دیگری همچون محروم کردن تأثیر بیشتری دارند.

محروم کردن را امتحان کنید

در روش محروم کردن، کودک به دلیل انجام رفتار نامطلوب، از موقعیت مورد علاقه‌اش دور نگه داشته می‌شود. برای مثال، به یک کودک ۲ یا ۳ ساله که کسی را زده، گاز گرفته و یا غذایش را تف کرده است، ابتدا باید گفته شود که چرا رفتارش غیر قابل قبول بوده است و سپس به مکان محرومیت برده شود – برای مثال یک صندلی آشپزخانه و یا آخرین پله خانه (که از روی آن نیفتد). در استفاده از این روش باید مکان محروم کردن انسانی و بی‌خطر باشد، در عین حال مکان محروم کردن نباید تقویت کننده باشد؛ مکان‌هایی که در آن‌ها اسباب بازی وجود دارد، نمی‌توانند مکان مناسبی برای محروم کردن باشند. همچنین محروم کردن نباید طولانی مدت باشد، محرومیت طولانی مدت نه تنها به تغییر رفتار نامطلوب منجر نمی‌شود، بلکه به خشم و بیزاری منجر خواهد شد. اگر یک قانون کلی برای محروم کردن وجود داشته باشد، این است که محرومیت کودکان نباید ۴ تا ۵ دقیقه بیشتر طول بکشد یا دقایق آن، برابر سن کودک باشد. با این حال، کودک در هر سنی که باشد، نباید زمان محرومیت از پانزده دقیقه بیشتر باشد.

چگونه از بدخلقی کودکان جلوگیری کنیم

حتی خوش رفتار‌ترین نوپا هم ممکن است گاهی اوقات کج خلق شود. این بدخلقی‌ها در دوران نوپایی بسیار رایج هستند، زیرا کودکان بیشتر از آنچه که می‌توانند ابراز کنند می‌فهمند و زمانی که نمی‌توانند نیاز‌هایشان را ابراز و منتقل کنند، اغلب دچار حس درماندگی و استیصال می‌شوند. نوپایان از طرق مختلفی احساس یأس و درماندگی می‌کنند، مثلاً زمانی که نمی‌توانند به عروسک لباس بپوشانند، یا جلوی افتادن خواهر یا برادر بزرگترشان را بگیرند و.... هنگامی که نوپایتان استقلال و خودمختاری بیشتری می‌خواهد، جنگ‌های قدرت نیز روی می‌دهند. در صورت امکان بهترین رفتار در برابر این بدخلقی‌ها، جلوگیری از آن‌ها در اولین رخداد است. در اینجا راهکارهایی ارائه می‌شوند که ممکن است کمک کننده باشند:

1. اطمینان حاصل کنید که کودکتان برای جلب توجه، نقش بازی نمی‌کند. سعی کنید عادت خوب بودن را در کودکتان پایه گذاری کنید. بدین گونه که به وسیله توجه کردن به رفتارهای مثبتش، به او پاداش بدهید و این رفتار‌ها را در او تقویت کنید.
2. کنترل و اختیار کارهای کوچکی را به نوپایتان بسپرید. این کار می‌تواند نیاز او به استقلال را تأمین کرده و از بدخلقی‌اش جلوگیری کند. سعی کنید به او در مورد چیزهای کوچکی حق انتخاب بدهید، مثلاً به او بگویید: «دوست داری امروز همراه با ناهارت سیب بخوری یا موز؟»
3. وقتی کودکان در حال بازی هستند و یا سعی می‌کنند بر کار یا مهارت جدیدی تسلط پیدا کنند، به آن‌ها بازی‌ها و یا اسباب بازی‌هایی بدهید که متناسب سنشان هستند. همچنین قبل از انجام کار‌ها و بازی‌های چالش برانگیز، از کارهای ساده‌تر شروع کنید.
4. هنگامی که کودک چیزی می‌خواهد، درخواستش را با دقت ارزیابی کنید. آیا درخواستش قابل قبول است؟ شاید باشد. در این صورت و در صورتی که برایتان مقدور است، با درخواست او موافقت کنید.
5. محدودیت‌های نوپایتان را در نظر بگیرد. اگر می‌دانید که او خسته است، زمان مناسبی برای رفتن به خرید نیست.

هنگامی که خشم طغیان می‌کند

اگر کودکتان بدخلقی کرد، سعی کنید خونسرد باشید. مشکل را با درماندگی و استیصال خود ترکیب نکنید. کودکان درماندگی والدین خود را احساس می‌کنند و این تنها موجب می‌شود ناراحتی آن‌ها افزایش پیدا کند. سعی کنید که متوجه شوید برای کودکتان چه اتفاقی افتاده است. برای مثال، اگر کوچولویتان در‌‌ همان لحظه یک ناامیدی بزرگ را تجربه کرده، باید به او آرامش بدهید. اعتنا نکردن به طغیان کودک نیز می‌تواند راه دیگری برای مهار کردن بد خلقی کودک باشد؛ البته این شیوه باید زمانی مورد استفاده قرار بگیرد که بدخلقی کودک تهدیدی را برای خودِ کودک و دیگران در برنداشته باشد. فعالیت‌های خودتان را ادامه دهید، توجهی به کودکتان نشان ندهید، اما از دور مراقب او باشید. کودکانی که در هنگام بدخلقی، با خطر آسیب زدن به خود و یا دیگران مواجه هستند، باید به مکانی ساکت و امن برده شوند تا آرامش پیدا کنند. برخی کودکان به سختی می‌توانند بدخلقی خود را متوقف کنند. در این موارد شاید بیان این جمله کمک کننده باشد، «من کمکت می‌کنم تا آروم بشی.» شما می‌توانید از هر کدام از شیوه‌های معرفی شده استفاده کنید؛ فقط باید بسیار مراقب باشید که هنگام بدخلقی کودکتان با دادن شی‌ای مطلوب به او، بدخلقی او را تقویت نکرده و به او پاداش ندهید. این کار شما باعث تثبیت بدخلقی در کودکتان شده و پس از مدتی بدخلقی برایش به تکنیکی برای دستیابی به آنچه که می‌خواهد تبدیل می‌شود. به جای آن، برای بازیابی آرامشش به صورت کلامی به کودکتان پاداش دهید. در‌‌ همان حال که کودک رشد کرده و مهارت‌های کلامی کودکان بهبود پیدا می‌کند، در مهار کردن ناامیدی و یأس خود بهتر عمل می‌کند و در نتیجه بدخلقی‌ها کمتر اتفاق می‌افتند. اگر شما هنوز در مهار بدخلقی‌های کودکتان مشکل دارید و سوالی در مورد تربیت کودکتان دارید، برای دریافت راهنمایی‌های درست، آن‌ها را با پزشک یا روان‌شناس اطفال در میان بگذارید